hitzen Joxkera

Ikasturte bukaera izaki, udako oporrak bertan ikusten hasiak gara asko eta asko. Ordulariari bultzada bat eman nahian batzuk, denbora azkarrago joan dadin; orratzei tiraka beste batzuk, pilatutako lanak egiteko tarteak osatu nahian. Aste honetan selektibitatea egin behar dutenak azken egoera honetan egongo dira, segur aski.

Era batera edo bestera, oporretako sindromeak jota den denak. Oporretakoak, bai, ez opor ostekoak. Irailean hain modan jarri ohi den opor osteko sindromea aski ezaguna da gure artean, baina oporrek, bere osotasunean, sindrome bat osatzen dutelakoan nago.

Uztarotik pasa gabe, nire aurkikuntzaren berri ingelesez argitaratzen den aldizkari dotore batera bidali dut, sindromearen sekuentziaren berri ematen duten adibide argigarriz hornituta.

Prestaketa fasean, ahalik eta gutxien ikasita ikasturtea aurrera atera nahi duten ikasleak lehen adibide, iraileko azterketak San Ferminetan egin behar izatearen presiotik ihesi. Eta hauen irakasleak berdin, uztailean azterketak zuzendu beharraren gurutze-bidea disimuluan saihestu nahian.

Travel puntuak kontatzen ari direnak, sindromearen bigarren adibide; furgoneta atontzen ari direnekin eta low cost hegaldietan pagotxak bilatzen ari direnekin batera. Low hitza nola ahoskatzen ote den pentsatzen jarrita, agian lau esaten dela bururatu zait, maletak eta tasak ordaindutakoan esperotakoa baino lau aldiz garestiago ateratzen baita bidaia.

Bidaian bertan, turistek sekula egingo ez luketena egiten ahalegintzera behartzen du pertsona oporretako sindromeak. Indigenekin egunerokotasuna bizitzeak oporrak giza esperientzia goren bilakatzen ditu. Herria ezagutu egiten da horrela, ez bisitatu bakarrik. Bueno, tokirik ospetsuenetan argazkiren bat egin daiteke. Originala, beti ere.

Une horretan arrisku egoera latza bizi du sindromearen pean bidaiatzen duenak. Oporrik berezi eta pertsonalenak eginagatik, beti, inolako salbuespenik gabe, izan ohi den arriskua: auzokidearekin topo egitearena.

Herrian apenas buru-keinu txiki batez agurtzen den horrekin oporretan izaten diren elkarrizketek zutabe oso bat beharko luketenez, beste baterako utziko dut gaia. Dena den, zuekin hiztun edo sinpatikoago nabilela nabaritu baduzue, jakin ezazue neurri prebentibo bat baino ez dela.

Bueltako fasean, jada ezaguna dugun opor osteko egoera. Sindromea pairatu duenak “hau ote zen dena?” galdetzen dio bere buruari, lankideari oporraldiaren balio espirituala azaltzen dion bitartean.

Azkenik, ikerketaz kanpoko zalantza batzuk: zergatik du zuzendari berria Hitzak? Non da aurrekoa? Oporrak behar al zituen? Dagoen tokitik txoko honetara hurbilduko delakoan, alaporai!

[Oarsoaldeko Hitza 08-06-08]

Guretzat Mendekozteak ziren duela ez gehiegi. Ostiralean Hitzarekin batera jasotako gehigarrian, aldiz, Pentekosteak irakurri eta eskema mentala aldatzeko prestatu nintzen. Ohituta gaude. Lehen txoznak izaten genituen udako parrandetako geltoki eta orain, berriz, txosnak. Txistukariak Lesoartzen ari dira antza denez. Pentekosteak, hala ere, Bergarakoak omen dira.

Mendekozte eta txozna idazten genuen garai haietan, inguruko merkataritza-gune ezagun bati propaganda euskaraz bidaltzeko eskatzen genion, edo eskatu behar zitzaiola adosten genuen, afariak antolatzeko sekulako efikazia zuten bileretan.

Joan dira urte batzuk, dagoeneko ez dugu bilerarik egin beharrik afariak antolatzeko, eta zentro komertzialak etxera bidali ohi duen publizitatean euskara ikus dezakegu. Ikusteko erraza delako, letra ederrez idatzia. Deszifratzea da zailagoa. Berebiziko bainua eta bost aleko akazia zer ote diren ulertzeko gaztelaniara jo behar izan dut, beste behin ere. Malkoak ateratzeko moduko itzulpenak, barregarri bezain negargarriak.

Tira, propaganda hau iritsi da etxera, behintzat. Jaietako egitaraua Hitzan irakurri behar izan nuen ostiralean, asteburuan zenbat ekintza dauden konturatzeko. Tartean, Lezoko IV. Herri Bira. Dilema ederra jarri digute herriko kirolari edo sasikirolarioi, proba jaietara ekarrita.

Erabakiak erabaki, lasterketa aurrera ateratzeko antolatzaileek egiten duten lana eskertu beharrekoa da. Balorazioa, astelehenerako utziko dugu. Ea herritarrok parranda eta kirolaren arteko oreka aurkitzen dugun, aurreko urteetako partaidetza areagotuz, marka pertsonala hobetzeko edo geure burua antolatzaileek banatu ohi duten DVDan ikusteko.

Lasterketaz gain, esan bezala, sekulako gauza pila bi egun eta erdian. Baina ez Lezon bakarrik, inguruko herrietan ere eskaintza oparoa izan baitugu asteburuan. Telebistako kontraprogramazioaren antzera, kontzertuak izan ziren bart gauean Oiartzunen eta sagardo eguna arratsaldez, Irunen.

Gaur, berriz, Herri Urrats Senperen eta Musikasteren hasiera Errenteria-Oreretan. Ez da seinale txarra. Udaberriak izan du bere eragina eta kalerako gogoz gabiltza gehien gehienok.

Azterketa garaian interesa irabazi ohi duen lur gorriko tenisa ere ikus dezakegu telebistan eta atzo hasi zen udako oporren aurrekari den Italiako Giro. Ikasturte bukaerako volatari begira jarrita gaude, hortaz.

[Oarsoaldeko Hitza 2008-05-11]

Lezoko teilatupeetan bildutako utopia zaleen metafora gisa uler zitekeen mamuta. Historiaren zurrunbiloan desagertzearen aurka borrokan ari direnen adierazle gisa.

Izenburua, baina, joan den asteko albiste bategatik jarri dut. Albistea, berez, duela milaka urtekoa bada ere, lehengo astean ikusi ahal izan genuen telebistan. Mamuten iraungitzea ez zen Darwinen eboluzioaren kapritxo soil bat izan.

Espezia suntsitzeko arrazoia gizakiaren baitan egon omen zen; ehizaren eraginez desagertu zen mamuta, ez berez. Bueno, pixka bat bai, moldatu ezinez ibili zen, baina behin betiko bultzakada, eboluzioaren eskailera mekanikotik kanpo utzi zuena, gizakiak eman zion.

Teilatupeetan irudikatu nahi izan ditut mamutak, Gazte Topaguneko kantaren zatiari errealismo puntu bat jarrita. Aurreko artikuluaren harira sortutako erantzunek zer pentsatua eman zidaten (ikus Zikloak), bide batez beste artikulu baterako lana erraztuz.

Gazte Topagunean argi ikus zitekeen zenbateraino asimilatu dugun atzerriko kultura. Edo zenbateraino asimilatu gaituen hark gu. Antza denez, erabilgarriago, desiragarriago edo dena delakoago zaigu gaztelania.

Froga gisa, iparraldeko lagun batekin topo egitean izandako elkarrizketa (euskaraz ari ginenez, gaitzerdi). Hark gure klixe eta esamolde guztiak ulertu zituen. Sin más. Guk, ordea, harenik bakarrik ere ez. Menuda rayada.

Parentesian esanda, ikasleen esaldi batzuk ulertzeko zailtasunak nabaritzen hasita nago, teilatupeko neuronei ilea urdintzen ari zaien seinale.

Gure iparraldeko lagunarekin jarraituz, berak gure erdara ulertu ez ezik, erabili ere egiten zuela ikusi genuen berehala, guk harenaz ezer gutxi dakigun bitartean.

Baina lasai, ez da gure errua. Euskal Herri osoan argitaratzen den euskarazko egunkariak, tarteka egiten du lan igandeetan. Hain zuzen ere, hegoaldeko hauteskundeak izaten direnetan. Martxoaren hamarrean irakurri ahal izan genituen Espainiako Gorteetarako hauteskundeen emaitzak. Baina astebete beranduago ezinezkoa izan zitzaigun Frantziako udalerri eta kantonamenduetako hauteskundeen emaitzak jasotzea.

Sindromea orokorra dela esan daiteke. Dena den, hain urrutira joan gabe, koadrilari erreparatuta ere aisa suma dezaket errealitate mingarria.

Hortaz, kanpoko kultura guk irentsi dugun edo hark gu irentsi gaituen, konponbiderik ez duen kausa delakoan nago. Galdetu mamut izoztuari, zertan laguntzen dion gizakiaren erruduntasuna frogatzeak.

Ondorioz, ondorioan eragin behar dugu. Astindu teilatupeak eta bidali erantzunen bat, gure malkoetan izoztuta geratu baino lehen.

[Oarsoaldeko Hitza 2008-04-13]

Gaurko egunarekin lau urtekoak datozkigu burura. Baina ez dut Olinpiar jokoez idatzi nahi. Ezta Tolosako hamalau orduko ibilaldiaz ere.

Negutik negura gainera etorri ohi zaigun garaiaz ari nahi dut. San Sebastian egunetik aurrera koadrilakoak, lanekoak, ikastolakoak, dantza tailerrekoak, parkeko gurasoak eta ez dakit zein taldekoak afariak antolatzera bultzatzen dituen garaiaz. Sagardotegi garaiaz. Gure denbora ikuskera dezente baldintzatu ohi digun fenomeno gastronomiko-sozialaz ari nahi dut.

Sagardotegira iritsitakoan, hitzordua jarritako tabernan lehenak ordubete eta azkenak bi minutu pasa ondoren, koadernoko orri zatitxo zimurtu eta zikinean gure izena ageri baldin bada, gaitzerdi.

Edalontziak hartutakoan, gero eta gehiago entzuten den galdera: “zer jango duzue, betikoa? Tortila, bakailaoa… eta intxaurrak?”. Beste ezer baldin badago, hortik hastea hobe, sagardotegietan ematen digutena jatera ohituta baikaude, ez nahi duguna eskatzera.

Lehen txotx saioak egindakoan, komentario garaia. Kupel honetakoa egin gabea dago, bestea mikatzegia zegoen, aurtengo negu epelak inoizko sagardorik onena egiteko aukera eman du, niri txokoan dagoen kupel hartakoa gustatu zait eta niri inoxidablekoa.

Pena kanpora atera behar izatea trago bakar baten bila. Irtenbidea, erraza: txango bakoitzean hiruzpalau basokada hustu. Eta bosgarren bat bete, biderako.

Afaldutakoan, txotxak ezberdinak izaten dira, berdintsu baitzaigu kupel batetik edo bestetik edatea. Eta horrela gabiltzanean (Elorrioko kalean), inor ez dago isil-isilik (kaia barrenean) eta guztiok gara oso lagun, oso adiskide (bat bazen).

Gure bizitza txotxetik kantu herrikoira eta kantutik txotxerako tarteak gidatzen du, erritmo atsegin, jator eta euskaldunez.

Sagardotegitik ateratakoan, txupitotik garagardorakoa da ziklo nagusia. Aurrekoa bezain atsegina, nahiz ez hain lasaia. Barranquillan horrela dantzatzen dela aditzen dugu tabernako bozgorailuetan, eta nahierara interpretatzen ditugu Kolonbiarren koreografiak. Shakiraren herrian edozein dantza eta balantza onartuko dutelakoan.

Etxerakoan, taxitik taxirako tarte amaiezinek markatzen dute tempoa. Hiru minuturo 400 500 telefonora deituz, inguruan taxi bat edo bi baino ez dabiltzala berresteko.

Biharamuneko zikloa zorabiotik hasperenera, ohetik sofara eta kafetik freskagarrira garamatzana izan ohi da. Eta igande arratsaldeko erritmo lausoan, hurrengo sagardotegiari neurria hobeto hartuko diogula zin egiten diogu geure buruari. Beste behin ere.

[Oarsoaldeko HITZA 2008-03-09]

Joatean datoz poesia eta loreak.

Ba nik ez poesia ez lore, Birigarroaren lehen notak ditut gogoan, mi-re mi-re.

Guk alde batetik irribarrez jo eta zuk bestetik serio erantzun, mi-re mi-re.

Egindakoa, zure txikian, izugarria izan delako,

miresmenez,
mi-re mi-re.

behean edo goian
txistuarekin bego