Oarsoaldeko Hitza

Litekeena da Matxitxako lurmuturraren inguruan, Bermeon, AZTIko teknikariek aurkitu duten ontzi hondoratua 'Nabarra' boua izatea: Donibaneko PYSBEko bakailao ontzia zen, berez, guda ontzia.

Zeinu guztien arabera Nabarra boua izan daitekeena topatu dute, Bermeon, Matxitxako lurmuturarren inguruan, 120 metro itsas azpian. AZTIko teknikariek, kartografia lanetan zebiltzala egin dute aurkikuntza, eta aste honetan eman dute jakitera. Herenegun, hain zuzen, bete ziren 71 urte Matxitxakoko batailan frankisten Canarias ontziak hondoratu zuela Nabarra. Bada, Nabarra bouaren jatorria, Pasaian dago. Donibanen, zehazki; berez, PYSBEko bakailao ontzia zelako. Hala ere, oraindik ere, sekretupean dago ontziaren kokapen zehatza.

AZTIko teknikariek ikusi ahal izan dutenez, ontzia popatik bi zatitan dago banatua. Datu horrek, 1937ko martxoaren 5eko guda-gertakari hartako kronikekin bat egiten du. Eusko Jaurlaritzako iturrietatik jakinarazi dutenez, «litekeena da Nabarra boua izatea aurkitu den hondoratutako ontzia. Baina oraindik behin betiko konfirmazioa egin behar dugu». Topatu duten ontziaren luzeerak bat egiten du ere bai Nabarra-renarekin. Udaberrian emango dute behin betiko konfirmazio hori.

'Vendaval'-etik, 'Nabarra'-ra

Eskozian, Aberdeen-eko Hall Russell & Co. Ltd. enpresan eraiki zuten PYSBErako (Pesquerias y Secaderos de Bacalao de España) bakailao ontzia, 1928an. Baporea zen, burdinezko kroskoa zuen, eta 65,40 metro luze zituen; zabalerarik handiena 10,40 metrokoa zuen, eta sakonera, 5,79 metrokoa: Vendaval izena jarri zioten bakailao ontziari.

Pasaia hustu zutenean, 1936ko irailaren 13an, Bilbora eraman zuten, Pasaiako beste hainbat ontzirekin batera. Izan ere, Francoren indarrek Pasaiako portua hartu zutenean Pasaian gelditu ziren ontzi bakarrak eraikitze prozesuan edo konpontzen ari zirenak izan baitziren: 36ko Gerran Pasaian ez zen arrantza jardunik izan.

Bizkaiko Defentsa Batzordeak Bilbo-Baiona lotura egiteko erabili zuen hasieran boua. Beranduago, Eusko Jaurlaritzak bereganatu zuen Vendaval, eta 1936ko urriaren 30ean, artillatzeko hautatu zuten. Nabarra izena jarri zioten Euzkadiko Gudontzidian sartuz.

Pasaiako beste gerraontziak

Francoren indarrei aurre egiteko eta euskal kostaldea zaintzeko, itsas armada osatzea erabaki zuen Eusko Jaurlaritzak 36ko Gerran. Beraz, 1936ko urriaren 25ean ekin zion lanari Eusko Jaurlaritzaren Defentsa Departamenduko Itsas Armadak. Hilabete batzuk geroago, 50 bat ontzik osatzen zuten itsaso-sekzio hori, batez ere Pasaia, Donostia, Bilbo, Mutriku eta Ondarroako arrantza ontzi moldatuekin. 50 ontzi horietatik, 14 pasaitar jatorrikoak ziren. Ontziotan izan ziren gudarien artetik 47, pasaitarrak edo orduan Pasaian bizi zirenak; tartean, Nabarra bouko komandante Enrike Moreno: Matxitxakoko batailan hil egin zen, Nabarra-rekin batera itsasoaren hondora joatea erabaki zuelako. Jatorri galiziarrekoa bazen ere, Pasaian bizi zen.

Gerrarako moldatu zituzten Pasaiako 14 arrantza ontzi horietatik, lau, PYSBEko bouak ziren: Araba (Hispania ohia), Bizkaya (Euzkal-Erria ohia), Gipuzkoa (Mistral ohia) eta Nabarra (Vendaval).